სალვადორ დალის კულინარიული შედევრები

გასტრონომია და კულინარიული მეცნიერება ინახავს უამრავ საოცარ ფაქტს. აღმოჩნდება, რომ არა მხოლოდ პროფესიონალი მზარეულები, არამედ მსოფლიოში აღიარებული მხატვრებიც სერიოზულად იყვნენ გატაცებულნი კულინარიული კრებულების და ორიგინალური რეცეპტების შექმნით.

ცნობილი ადამიანები და მათი კულინარიული ინტერესები

ალბათ, ბევრს არ გაუკვირდება, რომ მრავალი მსოფლიოში აღიარებული ადამიანი სერიოზულად იყო გატაცებული კულინარიული კრებულების ან ორიგინალური რეცეპტების შედგენით. ინტერესს კულინარიის მიმართ იჩენდა ლეონარდო და ვინჩი, მაგრამ, ზოგიერთი ცნობით, უპირატესობას ანიჭებდა ვეგეტარიანულ კერძებს. ცნობილი წინასწამეტყველი ნოსტრადამუსი ყოფილა „კონფიტურების შესახებ ტრაქტატის" ავტორი. მე-19 საუკუნის საოპერო ხელოვნების მეტრი ჯოაკინო როსინი კულინარიული ხელოვნების ისტორიაში აღინიშნა საკუთარი კერძით „Turnedo a la Rossini". ალექსანდრე დიუმა, კულინარიის საიდუმლოებებით გატაცებული, თავისი შემოქმედების მწვერვალად მიიჩნევდა „დიდი კულინარიული ლექსიკონის" შექმნას, რომელიც სამი ათასი რეცეპტისგან შედგებოდა. იგი აგრეთვე მოიხსენიება „სალათი ა ლა დიუმას" ავტორად. ნ. გოგოლი მწერლობის გარდა დაკავებული იყო მაკარონისგან კერძით და სასმელით, რომელსაც „გოგოლ-მოგოლი" დაარქვა. ჩვენი თანამედროვე, ცნობილი ფრანგი მსახიობი ჟერარ დეპარდიე კი თავისი კულინარიული ამბიციები განაცხადა წიგნით „ჩემი სამზარეულო".

მხატვრები და კულინარია: მოულოდნელი კავშირი

კულინარიით გატაცებულთა შორის იყვნენ არაერთი მსოფლიოში აღიარებული მხატვარიც. რა აქვს საერთო სახვით ხელოვნებასა და კულინარიას? შესაძლოა, მხატვრული ფორმებისა და ფერების უცნაური თამაში კერძების დიზაინში. მაგრამ მხატვართა ინტერესი არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ კულინარიული ვნებებით — იგი გამოიხატა ღრმა და ხანგრძლივი ინტერესით ამ სფეროს მიმართ.

კლოდ მონე და მისი კულინარიული წიგნი

კლოდ მონე, ფრანგული იმპრესიონიზმის ფუძემდებელი, პირადად არ ამზადებდა საჭმელს, მაგრამ დიდი ენთუზიაზმით აგროვებდა იშვიათი და ტრადიციული კერძების რეცეპტებს. მის მიერ შედგენილი კრებული სახელწოდებით „მონეს კულინარული წიგნი: რეცეპტები ჟივერნიდან" ("The Monet Cookbook: Recipes from Giverny") გამოსცა გამომცემელმა Prestel-მა, რომელიც შეიცავდა 60 სხვადასხვა რეცეპტს.

რენუარი, სეზანი და ტულუზ-ლოტრეკი

ოგიუსტ რენუარის სუფრას ტრადიციულად აწვდიდნენ შემწვარ-დაბაწულ პომიდორს, რომელიც მომზადებული იყო ცნობილი პოსტიმპრესიონისტის — პოლ სეზანის რეცეპტით. ფრანგმა პოსტიმპრესიონისტმა ანრი ტულუზ-ლოტრეკმა კი სტუმრებისთვის თვითონ მოამზადა ცხვრის ბარკალი სხვადასხვა სანელებლებით და უმასპინძლდა მის მიერ შედგენილი კოქტეილით „ჟრუანტელი".

სალვადორ დალი — სიურეალიზმის და კულინარიის გენიოსი

ამ გატაცებაში გამონაკლისი არც მსოფლიოში აღიარებული სიურეალისტი მხატვარი სალვადორ დალი ყოფილა. გარდა სახვითი ხელოვნებისა და ათასნახევარზე მეტი უნიკალური შედევრის შექმნისა, იგი სერიოზულად იყო გატაცებული კულინარიით და იგონებდა ორიგინალურ კერძებს. ეს არ ყოფილა შემთხვევითი, არამედ სავსებით ლოგიკური. ავტობიოგრაფიულ წიგნში „სალვადორ დალის საიდუმლო ცხოვრება, მოთხრობილი თავად მის მიერ" მხატვარმა გულწრფელად აღიარა: „როცა ექვსი წლის ვიყავი, მსურდა მზარეული გავმხდარვიყავი. შვიდი წლის ასაკში კი — ნაპოლეონი. მოგვიანებითაც ჩემი ამბიცია იზრდებოდა არანაკლებ, ვიდრე ლტოლვა დიდებისკენ". ნაპოლეონი ის, ალბათ, ვერ გახდებოდა, ხოლო ცნობილ მზარეულად — სავსებით. ახდენილ ოცნებად დალის იქცა მისი ნაწარმოები — არა სახვითი, არამედ მზარეულის ხელოვნების — უნიკალური კულინარიული წიგნი «Les Diners de Gala», რომელიც მან გამოსცა რამდენიმე ფრანგ მზარეულთან თანამშრომლობით. წიგნი შედგება 136 რეცეპტისგან 322 გვერდზე და, გარკვეული გაგებით, იგი იქცა სალვადორ დალის კიდევ ერთ შედევრად.

«Les Diners de Gala» — წიგნი, რომელიც მუზას ეძღვნება

საიდან გაჩნდა ამ წიგნის სათაური? პასუხი არ უნდა ვეძებოთ დალისთვის დამახასიათებელ სიურეალისტურ სიმაღლეებში — ის აღმერთებდა თავის მეუღლეს გალას, რომელიც წარმოადგენდა მისი მრავალი შედევრის მუზას. ამ შემთხვევაშიც, სახელწოდებით «Les Diners de Gala», მან მიუძღვნა წიგნი მის მეუღლეს, რაც თარგმანში ჟღერს როგორც „გალას სადილები" ან „გალა-სადილი". წიგნის შესავალ სიტყვაში დალიმ საკმაოდ გულმართალად აღიარა: „...ყველა რეცეპტი «Les Diners de Gala»-ში, მისი აღწერილობითა და ილუსტრაციით, ეძღვნება გემოვნებით სიამოვნებას. ამიტომაც ნუ ეძებთ აქ დიეტურ კერძებს. ჩვენ განზრახ უგულებელვყავით დიაგრამები და ცხრილები, რომლთა მეშვეობით ქიმია ცვლის გასტრონომიას. და თუ თქვენ ხართ კალორიების ერთ-ერთი დამთვლელი, რომელიც ჭამის სიხარულს აქცევს სასჯელის თავისებურ ფორმად, მაშინვე დახურეთ ეს წიგნი; თქვენთვის ის მეტად ცოცხალი, აგრესიული და გაბედულია".

დალის წიგნის სიურეალისტური განყოფილებები

დალის კულინარიული წიგნის რეცეპტები წარმოდგენილია არა ტრადიციულ სტილში, არამედ თითოეული რეცეპტი შემკობილია ავტორის მახვილგონივრული შენიშვნებით. მზარეულთა წრეებში განთქმული გახდა, მაგალითად, მხატვრის რემარკა ისპანახის თაობაზე: „მე მსურს ვჭამო მხოლოდ ის, რასაც აქვს მკაფიო და გასაგები ფორმა და მძულს საზიზღარი, ღირსების დამამცირებელი ბოსტნეული, რომელსაც ისპანახი ჰქვია. ის ისეთივე უფორმო და განუსაზღვრელია, როგორიცაა თავისუფლება". წიგნში 12 განყოფილებაა, რომელთა გადახედვისას შეხვდებით ნამდვილად უჩვეულო, დალისთვის დამახასიათებელ, სიურეალისტური სტილის დასახელებებს: № სახელი ფრანგულად თარგმანი 1 Les caprices pincés princiers მეფური მანჭია კაპრიზები 2 Les cannibalismes de l'automne შემოდგომის კანიბალიზმი 3 Les suprêmes de malaises lilliputiens უმაღლესი ლილიპუტური სიამოვნებები 4 Les entre-plats sodomisés სოდომიზებული საუზმეები 5 Les spoutniks astiqués d'asticots statistiques სტატიკური ლიფსიტების გაპრიალებული თანამგზავრები 6 Les panaches panachés ჭრელი პლუმაჟები 7 Les chairs monarchiques მონარქიის სხეული 8 Les montres molles 1/2 sommeil სანახევრო ძილის რბილი საათები 9 L'atavisme désoxyribonucléique დისოქსირიბონუკლეური ატავიზმი 10 «Je mange GALA» მე ვჭამ გალას 11 Les pios nonoches შუაღამის ვნებები 12 Les délices petits martyrs მცირე ცოდვილი სიამოვნებები

თავი „მე ვჭამ გალას" — აფროდიზიაკები დალის სტილში

განსაკუთრებით ექსტრავაგანტულად გამოიყურება მე-10 თავი — „მე ვჭამ გალას". ის ეძღვნება აფროდიზიაკებს — პროდუქტებს, რომლებსაც შეუძლიათ სიყვარულის ვნების გაძლიერება. აღნიშნული თავის ყველა ილუსტრაცია შოკისმომგვრელი, ექსცენტრიული და გულწრფელია — ისევე, როგორც თავად სალვადორ დალი.

წიგნის მხატვრული ღირებულება

რა თქმა უნდა, ეს წიგნი ღირებულია იმითაც, რომ დალიმ საკუთარი ხელით მოახდინა მისი ილუსტრირება და თითოეული რეცეპტის ილუსტრაცია უდაოდ უნდა ჩაითვალოს ხელოვნების ცალკე ნიმუშად. განსაკუთრებულად უნდა აღინიშნოს ის ფაქტიც, რომ «Les Diners de Gala» არ იქცა დალის კულინარიული ფანტაზიების წიგნად — მისი ყველა კერძი მზადდებოდა პარიზის საუკეთესო რესტორნებში: Lasserre, La Tour d'Argent, Maxim's და Le Train Bleu.